Zarys dziejów Towarzystwa Miłośników Ziemi Sokołowskiej

 

Towarzystwo Miłośników Ziemi Sokołowskiej powstało 29 grudnia 1979 r. Jego pierwszym, wieloletnim prezesem był Kazimierz Golas z Górna. W skład Zarządu weszli: zastępca prezesa Mieczysław Rybak, sekretarz Maria Łuszczka, skarbnik Marian Osiniak, a także członkowie: Anna Bazylska, Janina Smotryś i Mieczysław Sitarz. Do Komisji Rewizyjnej weszli: Stanisław Woliński, Tadeusz Goclon i Ludwik Szczygieł.

 W roku 1980, dzięki pomocy Rzeszowskiego Towarzystwa Kultury, rozpoczęto cykl wykładów i odczytów, które w Bibliotece Publiczne wygłosili m.in.: dr Krzysztof Ruszel i dr Lucyna Żbikowska. Stan wojenny spowodował przerwę w działalności TMZS, które uaktywniło się dopiero w roku 1984. Do nowego Zarządu weszli wówczas: Teresa Drapała, Maria Niedziocha, Krzysztof Osiniak i Leszek Walicki. Od tego czasu rozpoczęła się prężniejsza działalność, na którą składały się: organizacja wystaw, publikacja rozmaitych wydawnictw, powołanie Klubu Kolekcjonera. W roku 1991 nowym prezesem Towarzystwa został Leszek Walicki, który pełnił tę funkcję do roku 2009.

Zaznaczyć tu należy, że TMZS jest najstarszym z działających dzisiaj sokołowskich zrzeszeń o charakterze społeczno-kulturalnym. Głównym jego zadaniem i misją jest animowanie i promowanie kultury. Przez 30 lat istnienia dowiodło, że pełni niezastąpioną funkcję w animowaniu i upowszechnianiu kultury. Dużą pomocą w działalności TMZS był fakt, że w latach 1986-2007 dysponowało własnym lokalem w budynku Ośrodka Kultury.

Jako stowarzyszenie społeczno-kulturalne od chwili powstania TMZS aktywnie włączało się bądź samo organizowało różne obchody – cykliczne i okolicznościowego tych pierwszych zaliczyć należy doroczne dożynki i Dni Sokołowa oraz uroczystości 3 Maja i 11 Listopada. Do tych drugich należą rozmaite rocznice, jubileusze kapłańskie, obchody patriotyczne. Członkowie Towarzystwa dokumentują również inne imprezy, często relacje z nich zamieszczają na łamach prasy.

Ważnym aspektem działalności Towarzystwa było Społeczne Muzeum. Pierwsze kroki na rzecz powołania tej instytucji podjęte zostały już w roku 1964 przy okazji obchodów 400-lecia miasta Sokołowa. Wieloletnie starania w tym celu czynił od lat 60. XX wieku regionalista Jan Walicki. W czerwcu 1986 roku władze gminne przydzieliły Towarzystwu pomieszczenia w Ośrodku Kultury, zajmowane do tej pory przez Bibliotekę Publiczną. Tam muzeum funkcjonowało przez ponad dwie dekady.

Podstawę zbiorów stanowiły darowizny przekazane przez członków Towarzystwa: Teresę Drapałę, Kazimierza Golasa, Krzysztofa Osiniakia, Leszka Walickiego i innych. Wzbogaciły je eksponaty przekazane przez ofiarodawców, m.in.: Teodora Piękosia, Mariana Węglowskiego, Jerzego Marciniaka, Jana Koziarza, Zofię Kulę, Andrzeja Pasierba, Władysława Mazgaja i innych. W zbiorach muzealnych zgromadzono kilkaset obiektów, z których wiele miało duża wartość materialną, zaś wszystkie – ogromną wartość historyczną i regionalną. Nie brakło wśród nich dzieł autorstwa artystów wywodzących się z tej ziemi, militariów, lasowiackich strojów ludowych i sprzętów gospodarskich. Szczególnie wartościowe były archiwalia i fotografie dokumentujące przeszłość Sokołowa i okolicznych miejscowości. W roku 2007 muzeum przestało istnieć. Chwilowe przenosiny na czas remontu Ośrodka Kultury okazały się jego likwidacją. Stało się to bez zgody, a nawet wiedzy członków Towarzystwa. Bogate zbiory trafiły do magazynu, a meble muzealne zostały zniszczone.

Przez 30 lat Towarzystwo zorganizowało wiele wystaw. Promowało w nich miejscowych twórców, m.in. Stefana Fusa, Janinę Ożóg-Czarnowską, Helenę Świątoniowską czy Piotra Kidę. Wiele wystaw było poświęconych przeżywanym lokalnym jubileuszom. Niektóre były tematycznie związane z problemami ogólnonarodowymi. Nie brakło wśród nich ekspozycji o charakterze edukacyjnym. Dodać trzeba również, że Towarzystwo służyło pomocą innym instytucją w przygotowaniu ekspozycji. Wsparcie to obejmowało nie tylko fachowe rady, lecz także udostępnianie swoich zbiorów.

Szczególnym polem działania Towarzystwa jest popularyzacja Małego Katynia Ziemi Sokołowskiej. TMZS jako pierwsze, już w roku 1989, włączyło się w akcję wyjaśniania tajemnicy zbrodni turzańskiej. Wydało kilka publikacji naświetlających tę kwestię oraz tematyczną plakietkę. Od roku 1990 Towarzystwo współorganizuje jesienne uroczystości w Turzy. Towarzystwo przygotowuje materiały dla mediów: prasy, radia i telewizji.

Od początku swego istnienia Towarzystwo prowadzi prężną działalność kulturalną. Nawiązało kontakty z licznymi archiwami, muzeami i uczelniami. Częstokroć udziela wywiadów dla prasy, radia i telewizji. Sprawuje pieczę nad zabytkami. Stale włącza się w rozmaite konkursy i działania innych instytucji i organizacji. Towarzystwo przedstawia również propozycje nazw ulic w Sokołowie. Jego członkowie biorą udział w kapitule nagród burmistrza i wchodzą w skład komisji konkursowych na kierownicze stanowiska w instytucjach kultury.

Od roku 1986 Towarzystwo wydało 12 broszur popularyzujących przeszłość i chwilę obecną ziemi sokołowskiej. Opublikowało dwa tomy opowieści o lokalnych wydarzeniach historycznych oraz dzieje sokołowskiego klubu sportowego. W latach 1999-2004 wydanych zostało 6 numerów „Rocznika Sokołowskiego”. Dodać warto, że dzięki pomocy TMZS powstało wiele prac naukowych oraz publikacji książkowych. Bez tego dorobku zgłębianie dziejów ziemi sokołowskiej, a także poszukiwanie informacji o żyjących tu osobach i samych miejscowościach byłoby niemalże niemożliwe.

Staraniem Towarzystwa w roku 1992 powstał lokalny miesięcznik „Kurier Sokołowski”. Z biegiem lat przekształcił się w ważne pismo o charakterze regionalnym. Nie tylko stanowił on informator o najważniejszych wydarzeniach z terenu gminy, ale również skarbiec licznych wiadomości o przeszłości naszej ziemi. Jednocześnie doskonalono formę i szatę graficzną. Przez te lata pozyskano szerokie grono stałych współpracowników, co przyniosło nowe działy tematyczne. Z radością świętowano małe jubileusze: 50. numer, 100. numer, 10-lecie „Kuriera”. Niestety, nie doszły do skutku obchody związane z wydaniem 150. numeru, jak również z 15-leciem „Kuriera”.

Z żalem trzeba przyjąć fakt, że w roku 2009 pismo zostało przekształcone w kwartalnik, a jego treść znacznie ograniczona. „Kurier” stał się właściwie biuletynem informacyjnym Urzędu Gminy i Miasta i jego agend. Tym samym misja „Kuriera” jako pisma społeczno-kulturalnego stanęła pod znakiem zapytania. Zaznaczyć przy tym należy, że tych zmian o wątpliwej wartości dokonano po śmierci głównego redaktora Leszka Walickiego, nie konsultując ich z członkami Towarzystwa.

Aktywne działania Towarzystwa na rzecz promocji regionu dokonują się m.in. poprzez opracowywanie i publikowanie rozmaitych dokumentów życia społecznego. Zaliczyć do nich należy wszelkie wydawnictwa okolicznościowe: plakaty, plakietki, druki ulotne. Ważne miejsce wśród nich zajmują pamiątkowe stemple, m.in. wydany w roku 1985 z okazji Dni Sokołowa oraz w roku 1986 na okoliczność obchodów 130-lecia apteki. W roku 1984 na wniosek Leszka Walickiego Krzysztof Osiniak opracował projekt proporczyka TMZS. Rok później rozprowadzano nalepkę z okazji 125. rocznicy powstania poczty oraz plakietki upamiętniające Dni Sokołowa. W latach 90. XX w. Towarzystwo wydało plakietkę upamiętniającą tragedię w lesie turzańskim z 1944 roku. Wskazać też należy kilka widokówek, które miały za zadanie popularyzować ziemię sokołowską. W późniejszym czasie Towarzystwo służyło pomocą i radą przy opracowywaniu podobnych dokumentów innym organizacjom i instytucjom.

 W roku 2009 Towarzystwo świętowało swoje 30-lecie. Przez trzy dekady istnienia dowiodło, że znakomicie realizowało swój cel. Skupiło osoby, którym nie jest obojętna przyszłość ani chwila obecna Sokołowa i ziemi sokołowskiej. Podjęło działania na rzecz popularyzacji tego regionu, promowało jego przeszłość i bogate tradycje. Zadbało o zabytki kultury materialnej i duchowej. Podjęło starania na rzecz opracowania jego historii. Roztoczyło troskę nad odkryciem i utrwaleniem tożsamości mieszkającej tu społeczności. Doprowadziło do wydania drukiem wielu publikacji regionalnych. Zainicjowało rozmaite uroczystości i obchody, animowało pracę kulturalną wówczas, gdy w tym kierunku nie czyniły nic żadne inne stowarzyszenia czy instytucje. Uczyniło więcej niż jakiekolwiek inne sokołowskie zrzeszenie do tej pory.

Bartosz Walicki